Eýran türkmenleriniò medeni, edebi we jemgyýetçilik žurnaly

 

ŽURNAL BARADA


Baº sahypa

Maksady

Redkollegiýa

 

ARHIW


Soòky sany

Ýyllara görä

 

GATNAªYK


Myhman depderi

Habarlaºmak üçin

Dost sahypalar

 

 
Her güne bir nakyl


 

 

 


 
Edebiýat / XX asyr türkmen edebiýaty
Kerim Gurbannepesow

(1929-1988)

XX asyryò ikinji ýarymynda türkmen edebiýatynyò döredijilik meýdanyna gelenleriò arasynda ºygyr senediniò halky dili, çeperligi we baýlygy bilen mynasyp yz galdyranlaryò biri-de Kerim ºahyrdyr.

Ol Gökdepe etrabynyò Ýylgynly obasynda dünýä inýär. Watançylyk urºy ýyllarynda olaryò maºgalasy Tejene göçýärler. Kerim ýaºlygyna garamazdan, ºol ýerde “Zarpçy”, soòra “Tejenstroý” gazetinde iºleýär. ªol döwürlerde hem onuò goºgulary çykyp ugraýar. Iki ýyllap goºun gullugynda bolýar. Raýat durmuºyna dolanyp gelensoò, ýene-de žurnalist kärine baºlaýar. 1952-nji ýylda K. Gurbannepesowyò ilkinji, 1954-nji ýylda ikinji goºgular kitaby çap edilýär. ªol bir wagtyò özünde ol Türkmen döwlet uniwersitetiniò agºamky bölümini okap gutarýar. Onuò altmyºynjy ýyla çenli her ýyl diýen ýaly bir kitabynyò çykmagy ºahyryò öndümli iºländiginden habar berýär. Ol goºgusaýyn, kitapsaýyn kämilleºýär. 1957-nji ýylda neºir edilen “Taýmaz baba” poemasy K. Gurbannepesowa ºöhrat getirdi. ªondan soòam ol “Ata we ogul”, “Ajy günler, süýji günler”, “Gumdan tapylan ýürek”, “Kyrk”, “Aýal bagºy”, “Alada”, “Ynsan we ynsap”, “Namys hakydasy”, “Rubagy-poema” ýaly iri ºygyr eserlerini döretdi.

K. Gurbannepesow terjime bilenem meºgullanýar. Ol gündogaryò belli ºahyrlary Hoja Hapyzyò, Nyzamy Genjewiniò, Abdyrahman Jamynyò, Emir Hysrow Dehlewiniò, Muhammet Fizulynyò, Alyºir Nowaýynyò, Rabindranat Tagoryò döredijiligini çuòòur öwrenýär we olardan azda-kände türkmen diline terjime edýär. ªeýle-de rus we ýewropa ºahyrlarynyò birnäçesiniò eserlerini türkmen diline geçirýär. ªeýlelikde, K. Gurbannepesow türkmen edebiýatynyò terjime gaznasyna-da öz goºandyny goºdy. Onuò kyssa bilen ýazan “Edebiýat we durmuº”, “Tomus ýazgylary” diýen kitaplary hem köpçülik tarapyndan söýlüp okalýar.

Türkmenistanyò halk ýazyjysy, Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyò eýesi Kerim Gurbannepesow birnäçe gezek Türkmenistanyò Ýokary Geòeºiniò deputatlygyna hem saýlandy. ªahyryò goºgularynyò onlarçasy aýdym edilip aýdylýar.

Kerim Gurbannepesow halky dilde ýazan sada, akgynly, çeper döredijiligi bilen türkmen edebiýatynda tanymallyk gazanan ºahyrdyr.

 

Ömrüme pent

ªahyr! ªahyrlygyò çyn bolýan bolsa,

Sönüp, ýanyp, ýene sönüp, ýanyp git.

Ynsanlyk ýazgydyò çuò bolýan bolsa,

Gara ýere çümüp,

                            çykyp,

                                       çümüp git.

 

Hem akyl ber, hem iliòden akyl al.

Kitapdan däl, gara ýerden nakyl al.

Alan zadyò demiò bilen ýakyp al,

Soò ýene-de ýeriò süýdün emip git.

 

Dag ýoluna, çöl ýoluna belet bol,

Dag ýlounda—çat açmaýan polat bol.

Çöl ýolunda—tirkeº-tirkeº bulut bol.

Teºne görseò, dodagyna damyp git.

 

Ýol agyrdyr:müò ýanylar öçüler.

Bagtly ýollar kynlyk bilen geçiler.

Ýel ygyna ºaglap gitse geçiler,

Sen öküz dek

                     ýele garºy yòyp git.

 

Bagt paýlansa üç baýlygy ilki al:

Ylgap baryp saglyk bilen erki al.

Ýany bilen çuwal-çuwal gülki al

Soò tapylar, galan zady zyòyp git.

 

Dost paýlansa „Äber!” diýip gyssanma,

Alaòdan soò—gysgaltma hem gysgalma,

Dileg etse–

                   gözleròi hem gysganma,

Birin ber-de,

                    biri bilen oòup git.

 

Ha çaryk geý,

Ha çokaý geý,

Telpek geý—

Parhy ýokdur: geýseò bolar erkek deý.

Ýöne welin ºypbyldama çepek deý.

Aýna gonçly ädik ýaly doòup git.

 

Gözelligi

              sor bagryòa, öýkenòe.

Söýülseò söý, söýülmeseò süýkenme.

Söýgi hem goºgudyr! Kiºä öýkünme,

Öz möhrüòi, öz közüòi goýup git.

 

Ýeòip ýaºa: ahyrda ýeò, baºda ýeò,

Tomusda ýeò, ýazda, güýzde, gyºda ýeò.

Söýgiòde ýeò, gaýgyòda ýeò, iºde ýeò—

Bir

    oguldan

                 ýeòilip hem ýeòip git.

 

Ýeòsin ogul

                   dil bilen däl, iº bilen,

Seòkä görä has ýitiräk huº bilen.

Aýak däl-de, parasatly baº bilen

Ýeòse ogul—

                      gözüò rahat ýumup git.

 

Gözüò sürtüp merhum enäò alnyna,

Bir aglapdyò. Indi beri aglama:

Öz balaòy eliò bilen jaýlama,

Nobatyòda mele ýere sümüp git.

 

Dünýä gelmegiò-de

                                nobaty ýagºy,

Ýene ölmegiò-de

                            nobaty ýagºy.

Men diòe bir zatda nobata garºy:

Dost öýüòde islän çagyò gonup git.

 

Baºarsaò –köplügiò içine garyº,

Tanyºdan dost tutun, ýatlardan—tanyº.

„Žiguliò“ içinden gözleme durmuº,

Köplük bilen awtobusa münüp git.

 

Köpelsin öýüòde ýürekdeº myhman—

Ýary iºçi bolsun, ýarysy daýhan.

Elbetde, alymam, ºahyram hökman.

Üýºüp, çaºyp,

                     çar tarapa eòip git.

 

ªeýle dostlar bilen gezseò birsellem—

Ýetersiò iò uly matlaba çenlem.

Gadamyò giòden ur!

                                Entekler ellem

Hol öòde-le. . . Ýaº hakynda dymyp git.

 

 

Haly wagtyò meòzemegin kilime,

Diri wagtyò gyssanmagyn ölüme.

Öçen wagtyò öýkünmegin çilime—

Içi közli ojar ýaly sönüp git.

 

Ýene bir söz (magtanmak däl, öwüt däl):

Mazaryma daº oturtmak sargyt däl.

Mele ýeriò astynda-da daº gyt däl,

Bakylyk ºol:

ªol daºlara siòip git.

 


Maglumatlar Almagül Ýusubowanyò «Türkmen edebiýatynyò taryhy ösüº döwürleri» atly kitabyndan alyndy. «Baºkent» bilim merkeziniò neºirleri. Aºgabat 2005.
 

 

«Ýaprak» žurnaly döwlete degiºli däldir we ähli toparlardan, guramalardan, partiýalardan we birleºiklerden garaºsyzdyr.
«Ýapragyò» buýsanýany türkmen halkynyò medeniýeti, sungaty we edebiýaty barada garaºsyz
alyp barýanlygydyr.
 

© Ýaprak