Kerim Gurbannepesow

(1929-1988)

XX asyryň ikinji ýarymynda türkmen edebiýatynyň döredijilik meýdanyna gelenleriň arasynda şygyr senediniň halky dili, çeperligi we baýlygy bilen mynasyp yz galdyranlaryň biri-de Kerim şahyrdyr.

Ol Gökdepe etrabynyň Ýylgynly obasynda dünýä inýär. Watançylyk urşy ýyllarynda olaryň maşgalasy Tejene göçýärler. Kerim ýaşlygyna garamazdan, şol ýerde “Zarpçy”, soňra “Tejenstroý” gazetinde işleýär. Şol döwürlerde hem onuň goşgulary çykyp ugraýar. Iki ýyllap goşun gullugynda bolýar. Raýat durmuşyna dolanyp gelensoň, ýene-de žurnalist kärine başlaýar. 1952-nji ýylda K. Gurbannepesowyň ilkinji, 1954-nji ýylda ikinji goşgular kitaby çap edilýär. Şol bir wagtyň özünde ol Türkmen döwlet uniwersitetiniň agşamky bölümini okap gutarýar. Onuň altmyşynjy ýyla çenli her ýyl diýen ýaly bir kitabynyň çykmagy şahyryň öndümli işländiginden habar berýär. Ol goşgusaýyn, kitapsaýyn kämilleşýär. 1957-nji ýylda neşir edilen “Taýmaz baba” poemasy K. Gurbannepesowa şöhrat getirdi. Şondan soňam ol “Ata we ogul”, “Ajy günler, süýji günler”, “Gumdan tapylan ýürek”, “Kyrk”, “Aýal bagşy”, “Alada”, “Ynsan we ynsap”, “Namys hakydasy”, “Rubagy-poema” ýaly iri şygyr eserlerini döretdi.

K. Gurbannepesow terjime bilenem meşgullanýar. Ol gündogaryň belli şahyrlary Hoja Hapyzyň, Nyzamy Genjewiniň, Abdyrahman Jamynyň, Emir Hysrow Dehlewiniň, Muhammet Fizulynyň, Alyşir Nowaýynyň, Rabindranat Tagoryň döredijiligini çuňňur öwrenýär we olardan azda-kände türkmen diline terjime edýär. Şeýle-de rus we ýewropa şahyrlarynyň birnäçesiniň eserlerini türkmen diline geçirýär. Şeýlelikde, K. Gurbannepesow türkmen edebiýatynyň terjime gaznasyna-da öz goşandyny goşdy. Onuň kyssa bilen ýazan “Edebiýat we durmuş”, “Tomus ýazgylary” diýen kitaplary hem köpçülik tarapyndan söýlüp okalýar.

Türkmenistanyň halk ýazyjysy, Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi Kerim Gurbannepesow birnäçe gezek Türkmenistanyň Ýokary Geňeşiniň deputatlygyna hem saýlandy. Şahyryň goşgularynyň onlarçasy aýdym edilip aýdylýar.

Kerim Gurbannepesow halky dilde ýazan sada, akgynly, çeper döredijiligi bilen türkmen edebiýatynda tanymallyk gazanan şahyrdyr.

Ömrüme pent

Şahyr! Şahyrlygyň çyn bolýan bolsa,

Sönüp, ýanyp, ýene sönüp, ýanyp git.

Ynsanlyk ýazgydyň çuň bolýan bolsa,

Gara ýere çümüp,

                            çykyp,

                                       çümüp git.

 

Hem akyl ber, hem iliňden akyl al.

Kitapdan däl, gara ýerden nakyl al.

Alan zadyň demiň bilen ýakyp al,

Soň ýene-de ýeriň süýdün emip git.

 

Dag ýoluna, çöl ýoluna belet bol,

Dag ýlounda—çat açmaýan polat bol.

Çöl ýolunda—tirkeş-tirkeş bulut bol.

Teşne görseň, dodagyna damyp git.

 

Ýol agyrdyr:müň ýanylar öçüler.

Bagtly ýollar kynlyk bilen geçiler.

Ýel ygyna şaglap gitse geçiler,

Sen öküz dek

                     ýele garşy yňyp git.

 

Bagt paýlansa üç baýlygy ilki al:

Ylgap baryp saglyk bilen erki al.

Ýany bilen çuwal-çuwal gülki al

Soň tapylar, galan zady zyňyp git.

 

Dost paýlansa „Äber!” diýip gyssanma,

Alaňdan soň—gysgaltma hem gysgalma,

Dileg etse–

                   gözlerňi hem gysganma,

Birin ber-de,

                    biri bilen oňup git.

 

Ha çaryk geý,

Ha çokaý geý,

Telpek geý—

Parhy ýokdur: geýseň bolar erkek deý.

Ýöne welin şypbyldama çepek deý.

Aýna gonçly ädik ýaly doňup git.

 

Gözelligi

              sor bagryňa, öýkenňe.

Söýülseň söý, söýülmeseň süýkenme.

Söýgi hem goşgudyr! Kişä öýkünme,

Öz möhrüňi, öz közüňi goýup git.

 

Ýeňip ýaşa: ahyrda ýeň, başda ýeň,

Tomusda ýeň, ýazda, güýzde, gyşda ýeň.

Söýgiňde ýeň, gaýgyňda ýeň, işde ýeň—

Bir

    oguldan

                 ýeňilip hem ýeňip git.

 

Ýeňsin ogul

                   dil bilen däl, iş bilen,

Seňkä görä has ýitiräk huş bilen.

Aýak däl-de, parasatly baş bilen

Ýeňse ogul—

                      gözüň rahat ýumup git.

 

Gözüň sürtüp merhum enäň alnyna,

Bir aglapdyň. Indi beri aglama:

Öz balaňy eliň bilen jaýlama,

Nobatyňda mele ýere sümüp git.

 

Dünýä gelmegiň-de

                                nobaty ýagşy,

Ýene ölmegiň-de

                            nobaty ýagşy.

Men diňe bir zatda nobata garşy:

Dost öýüňde islän çagyň gonup git.

 

Başarsaň –köplügiň içine garyş,

Tanyşdan dost tutun, ýatlardan—tanyş.

„Žiguliň“ içinden gözleme durmuş,

Köplük bilen awtobusa münüp git.

 

Köpelsin öýüňde ýürekdeş myhman—

Ýary işçi bolsun, ýarysy daýhan.

Elbetde, alymam, şahyram hökman.

Üýşüp, çaşyp,

                     çar tarapa eňip git.

 

Şeýle dostlar bilen gezseň birsellem—

Ýetersiň iň uly matlaba çenlem.

Gadamyň giňden ur!

                                Entekler ellem

Hol öňde-le. . . Ýaş hakynda dymyp git.

 

 

Haly wagtyň meňzemegin kilime,

Diri wagtyň gyssanmagyn ölüme.

Öçen wagtyň öýkünmegin çilime—

Içi közli ojar ýaly sönüp git.

 

Ýene bir söz (magtanmak däl, öwüt däl):

Mazaryma daş oturtmak sargyt däl.

Mele ýeriň astynda-da daş gyt däl,

Bakylyk şol:

Şol daşlara siňip git.

 

Maglumatlar Almagül Ýusubowanyň «Türkmen edebiýatynyň taryhy ösüş döwürleri» atly kitabyndan alyndy. «Başkent» bilim merkeziniň neşirleri. Aşgabat 2005.