ŽURNAL BARADA

• Baş sahypa

• Maksady

• Redkollegiýa

ARHIW

• Soňky sany

• Ýyllara görä

GATNAŞYK

• Myhman depderi

• Habarlaşmak üçin

• Dost sahypalar

Ýaşyl Tugum bolmasa,
Aýym-Günüm dogmasyn!

(Ylýas Amangeldi)

Gyş ukusyndan soň pyntygy ýarylan agaçlar ýaşyl reňke bürelip ýaşamaga başlaýar. Şahalarda saýraýan guşlar bu reňkde ýaşaýşyň bardygyny buşlaýan ýaly. Ýaşyllyk ýaşlyk, ýaşyllyk ösüş, ýaşyllyk dowamat. Menem Baýdagymyň ýaşyl reňkinde ýaşaýşymy, geljegimi-dowamymy görýärin. Göwnüm ýaşyl tugumyň deňinde guş bolup pelpelleýär.

Enemiň ýumşak elleri başymy sypan bolsa, ýüpek Baýdagym kalbymy sypaýar. Atam arkama kakyp ýola salan bolsa, Baýdagym elimden çekip öňe alyp barýar. Onuň pasyrdysyndan yhlas aldym, nagyşlaryndan agzybirlik. Ondaky Aý, ýyldyzlar meniň üçin älemiň aý-ýyldyzlary ýaly sowuk hem şeýle uzakda däl. Olar maňa hem ýakyn, hem mähriban, hem ägirt. Hem başymyň täji. Onuň ýyldyzlary süýnmez, Aýynyň öňi tutulmaz.

Ýaşyl tugum, haram el ýeterden, haram dil ýeterden beýikde pasyrdaýan tugum! Bu dünýede nämäniň aladasyny edip ýaşadyň diýseler, iman gazanyp, Seni has-da beýige götermegiň aladasyny edip ýaşadym diýerin. Bu dünýede nämäň aladasyny etmän ýaşadyň diýseler, Seni hernäçe beýige götersemem, başga baýdaklaryň depesinden garatmagyň aladasyny etmän ýaşadym diýerin. Çünki sen garaşsyzlygyň, bitaraplygyň, parahat, asuda döwletimiň baýdagysyň.

Seniň iň gowy görýän düşünjäň näme diýseler "Ilim-günüm bolmasa, Aýym-Günüm dogmasyn" diýerin. Il-gün nämede jemlenýär diýseler, ýaşyl tugunyň astynda diýip jogap bererin. Seniň iň ýigrenýän düşünjäň näme diýseler, agzalalyk diýip jogap bererin. Ony ýok edip biljek güýç nämede diýseler, ýaşyl tugumda diýerin.

Beýik Pyragy:

Ilinden aýra düşen-
Ah çeker ili gözlär.
Ýolundan aýra düşen-
Jäht edip ýoly gözlär...

...Gökde ganat ýaýan gaz-
Gözleri köli gözlär.

diýende, owadan deňeşdirmäniň hatyrasyna däl-de, gazlaryň kölsüz oňup bilmeýşi ýaly, adamyň hem ilsiz oňup bilmejekdigini sähel paýhasy bara düşüner ýaly edip aýdypdyr. Magtymgulynyň ili bu gün Türkmenistan döwleti boldy. Indi ol ah çekmeýär. Il gözi ýaşyl tuguna bakýar. Il baýdaksyz oňup bilmez.  

Mährem gujaksyz,
Oýunjaksyz.
Bir çaga
Atsyz-ýaragsyz
Bir esger
Bolup bilerin.
Baýdaksyz bolmaryn!

Joş uranda jahyllygyň höwesi,
Gözýetimde tolkunlarda çaýkanýan
Gämi men
Şemalsyz,
Ýelkensiz bolup bilerin,
Baýdaksyz bolmaryn!

Ýekelik gussasyn çekip,
Kysmatyna garaşan,
Bir ýetişen gyz bolsam,
Bagtym açylyp,
Gelse toý günüm,
Joralarmyň toýunda gözüm giden kürtesiz,
Örtünjesiz oňup bilerin,
Baýdaksyz bolmaryn!

Gyz bolaýyn, ogul bolaýyn-
Öz Watanmyň balasy men.
Bergimdir ony goramak,
Birem ajala dogry garamak.
Aç-suwsuz oňup bilerin,
Gije ukusyz oňup bilerin,
Baýdaksyz bolmaryn!

Ölsem mazaryma daş,
Ýa ýazgy diýip,
Alada etmäň gardaşlar siz.
Hiç zat gerek däl. Besdir.
Aý şuglasy ýuwsun guburym üstün,
Mazarym daşsyz,
At-sorsuz galyp bilerin,
Baýdaksyz bolmaryn!

Myhmansyz, saraýsyz,
Öýsüz-öwzarsyz,
Şäher, obasyz,
Galyp bilerin.
Söýenlerim, söýýänlerim,
Edip biwepalyk gidip bilerler...
Sopbaş, hiç zatsyz galyp bilerin,
Hiç zatsyz oňup bilerin
Baýdaksyz oňmaryn,
Baýdaksyz bolmaryn!

Goşunyň öňünde watan esgeri,
Bir eli gylyçda, baýdakdadyr bir eli...
"Ol kim?" diýip sorasaňyz
Mendirin.
Batyr watançy
Mendirin...

El-aýak çapylyp biler,
Garagym gapylyp biler
Hem gülleler deşip, hem ataşlar,
Ýandyryp biler meni...
Gol-ganatym gopup-gopup,
Läş edip,
Galdyryp biler meni...
Golsuz oňup bilerin,
Ganatsyz oňup bilerin.
Baýdaksyz oňmaryn,
Baýdaksyz bolmaryn!

Esger bolup, öňünde dyz epip, ýaşyl tugy öpýärkäm öz enemiň maňlaýyndan öpdüm. Onuň öňünde wepadar boljakdygyma kasam edemde dünýeden öten ata-babalarymyň, Gökdepe galasynyň, Gazawat gyrgynçylygynyň, Garrygala söweşleriniň, Sarahs merdanlarynyň... Watan diýip, türkmenim diýip jan beren ähli şehitleriň öňünde kasam etdim. Iliniň ildigini, ýurdunyň ýurtdugyny, bilen halkym munuň şaýady şudur diýip ýaşyl tugy asmana göterdi. Ýaşyl baýdaklar mertebesi has-da belende galyp, ruhy göge göterilen halkymyň ganatlary ýaly pasyrdaýarlar. Onuň her sapagy bir türkmendir, onuň her nokady bir türkmenistanlydyr. Baýdak ýöne bir taýaga dakylan mata däl, ol meniň mertebämdir.

Ýaşyl tugum - ol meniň terbiýämdir. Adamyň dogry edep-terbiýäni almagy üçin oňa ilkinji nobatda görüm-görelde gerek. Ilki ejemiň elinden tutup ýörjen-ýörjen boldum. Ol meniň üçin beýik - emdirdi, ýöremäni öwretdi. Meniň ilkinji ädimlerim onuň gujagyna tarap ädildi. Soň kakama öýkündim. Ony ejemem, doganlarymam, obamyň adamlaram sylaýardylar. Ol maňa öwüt-nesihat berdi. Bilmeýänlerimem ondan bildim, bilýänlerimi hem. Il-günümiň hyzmatyna çykyp, ilkinji äden ädimim ondan gaýtdy. Soň Garaşsyz döwletli, ýaşyl baýdakly boldum. Şu dünýede ondan beýikde pasyrdaýan hiç zady görmedim. Men onuň ýüzünden ejemiň mährini, kakamyň paýhasyny, özümiň kim bolmalydygymy okadym. Diňe men däl, Ony hemmeler başlaryndanam belentde göterip gezýärdiler. Hatda Watanym hem şonuň bilen tanalýardy. Men özümi baýdagyma mynasyp bolmalydyryn diýip terbiýeledim. Beýle iş eder ýaly sen näme türkmen dälmi diýip özümi erbet endiklerden sakladym. Şony başarmaz ýaly sen näme türkmen dälmi diýip özümden arassa ahlagy, tutanýerliligi, ýeňşe tarap erjel hereket etmegi... talap etdim. Ýaşyl tugum meniň türkmenligimdir.

Aňyrsy gözýetime baryp direýän ýaşyl, maýsalyk meýdana garasaň, ýüregiň rahatlyk tapar. Ondan turýan bug arassa asmanyň bezegi buluda öwrülýänçä, ümür-duman bolup, dag başyna garşy süýşüp gidip otyr... Her gezek Baýdagyma bakamda şu görnüş göz öňüme gelýär. Ýaşyl tugum hakyndaky düşünjelerimize, oňa bolan hormatymyza, onuň öňündäki borjumyza garaýşymyz hem ýyl-ýyldan goýalyp gidip otyr.

Guş özüniň guşdugyna düşünen gününden uçup başlarmyş. Guşdugyny bilmedige ganatyň peýdasy ýok. Guşdugyny bilenden soň welin, özüni gaýadan oklan bürgüt çagasynyň ganatlaryna güýç inip, göge galkyp gidýär.

Ýaşyl tugum meniň bereketimdir. Her öýüň bereketini keçede-düşekçede ulanmasy gadagan bolan düýe ýüňünden dokalan saçagy goraýar. Onuň hatda çetjagazyna aýagyň degmesi hem biziň ilde günädir. Şeýle mukaddes saçaklaryň jemlenmesi sensiň, mukaddes tugum! Türkmen saçaklarynyň ählisiniň mukaddesligi sendedir, tugum! Sen Watan saçagysyň! Sen pasyrdap durkaň hiç bir keseden gelen nebitime-de, gazyma-da, halyma-da, bedewime-de, dänäme-de, pagtama-da... eýemsiräp bilmez.

Ýaşyl tugum - ol meniň ýüzümdir. Bir kese ýurda barsam meni daşymdan synlap türkmendigimi bilmezler. Gözüme seredibem, saçyma seredibem, gepleýşime seredibem meniň haýsy ýurtdan gelenimi bada-bat aýdyp bilmezler. Emma baýdagymy görkezdigim meni hemmeler tanar. Ol meniň ýüzümdir. Ähli abraýym, çeken zähmetim, aşan menzillerim, ýeten derejäm.. . - hemmesi baýdagymyň ýüzüňdedir. Hudaýa şükür, ile çykmaga ýüzüm bar, ile görkezmäge ýaşyl tugum!

Ýaşyl Tugum bolmasa, Aýym-Günüm dogmasyn!