فصلنامه ي فرهنگي ، ادبي و اجتماعي تركمنهاي ايران

 

در باره ي فصلنامه

• صفحه ي اصلي

• در باره ي فصلنامه

• در باره ي هيأت تحريريه
 

آرشيو

• جديدترين شماره

• شماره هاي پيشين
 

ارتباطات

• دفتر يادداشت

•  تماس با ما

• وبسايت ها

 

 

روزي يك ضرب المثل


 
 

 

 راهنمای نوشتار درست الفبای لاتين و عربی زبان ترکمن -4

فصلنامه ياپراق / سال دهم / شماره 40-39/ پائيز و زمستان 1386

 راهنمای نوشتار درست الفبای لاتين و عربی زبان ترکمن

قسمت 4

ص 50-49

محمود عطاگزلي

A آ

این واکه بم (یوْغین چکیملی) در یک کلمه ترکمنی همیشه با واکه های بم می آید.

در ابتداي كلمه (آ)، در وسط كلمه و آخر كلمه به شكل (ا) مي‌آيد:

آتا / ata (پدر)

آيلاو /  aỳlaw(ميدان اسبدواني)

قارا/ gara (سياه)

باش / baº (سر، كلّه)

 

دقت:

1-در زبان تركمني واكه‌ي (a)   به دو صورت متفاوت ديده مي‌شود:

الف-در بعضي از كلمات صدايي كشيده دارد:

آت / at (اسم)

قار / gar (برف)

آي / aỳ (ماه)

آجئ / ajy (تلخ)

آغئل / agyl (1.آغل 2. هاله، خرمن ماه)

آرغئن / argyn (خسته)

آي‌لئق / aỳlyk (حقوق ماهانه)

دارلئق / darlyk (تنگي)

صداي (آ/ a) كشيده، در قسمت‌هاي مختلف كلمات دخيل عربي و فارسي ديده مي‌شود و در تركمني مانند اصل آن كلمه دخيل كشيده مي‌شود:

آدم / adam (a:dam)  (آدم، انسان)

عالم /(a:lym)  alym (عالم، دانشمند)

آسوده / asuda (a:su:da)  (آسوده)

عاشق / aºyk (a:ºyk) (عاشق)

اعضا / agza (agza:) (اعضا)

بلا / bela (bela:)  (بلا)

جوْغاپ / jogap (joga:p) (جواب)

چندان / çendan (çenda:n) (چندان، در تركمني به معناي "بعضا")

دريا / derỳa (derỳa:) (رودخانه، در برخي طوايف تركمن‌هاي ايران به معناي "دريا، بحر" )

دسسان / (dessa:n) dessan (داستان)

دوْوام / dowam (dowa:m) (دوام)

امّا / emma (emma:) (امّا، ولي)

قانوُن / kanun (ka:nu:n) (قانون)

ميناسيپ / mynasyp (myna:sy:p) (مناسب)

توجه: در لغت‌نامه‌ها و در برخي كتب آموزشي، براي نشان دادن كشيدگي صداي (آ) از شكل (a:) استفاده مي‌گردد. برخي از نويسندگان براي نشان دادن كشيدگي اين واكه از شكل (aa) بهره گرفته‌اند و براي شكل (آ) عربي آن نيز، خط كشيده‌اي را روي (آ) و (ا) مي‌گذارند.

با توجه به اينكه در نوشتار قديم و نيز آموزش‌هايي كه در تركمنستان داريم براي شكل كشيده (a) هيچ علامتي نگذاشته‌اند، ابداع علامتي براي نشان دادن كشيدگي كاري غير ضروري مي‌باشد. اين اصل را به ياد داشته باشيم كه الفبا بايد مأنوس باشد. حتي خواننده بدون آموزش نيز بتواند آن را بخواند. علامت اضافه بر روي حروف فقط در چند واكه‌ي تركمني مورد قبول است و نبايد بر علامات افزود.

 

ب-در برخي ديگر از كلمات، (a) صدايي غير كشيده دارد:

آچار / açar (كليد)

آچئق / açyk (باز)

آغتار /   agtar (جستجو كن)

آلما / alma (سيب)

آياق / aỳak (پا)

باشارجانگ / baºarjaò (كارآمد، باعُرضه)

چاغئل/ çagyl  (سنگريزه، ريگ)

قاچاق / gaçak (قاچاق، فراري)

ساللانچاق / sallançak (گهواره)

تاياق / taỳak (چوب، چماق، دگنك)

در برخي كلمات دخيل، صداي كشيده (آ) در زبان تركمني به صورت كوتاه تلفظ مي‌گردد:

عادل / adyl (عادل)

آسمان / asma:n (آسمان)

جهان / jahan (جهان)

دانا / dana  (دانا)

امانت / amanat (امانت)

 

قواعد نوشتاري واكه‌ي (a) در كلمات دخيل:

1-(a) در پسوندهاي دخيل فارسي "-a:na"، "-ba:n"، "-ba:z"، "-da:n"، "-da:r"، "-ha:na"، "-ma:n"، "-na:ma" ، "-sta:n"، "-wa:n"، "-za:r" و "-za:t" هميشه  كشيده تلفظ مي‌شوند:

آدمزاد / a:damza:t (آدميزاد)

باغبان / ba:gba:n (باغبان)

بوْرچ‌ناما / bo:rçnama (سند)

چاي‌خانا / ça:ỳha:na  (چايخانه)

گُلستان / gülüsta:n (گلستان)

گُلدان / gülda:n (گلدان)

گُلزار / gülza:r (گلزار)

مالدار / ma:lda:r (مالدار)

ماسغاراباز / masgaraba:z (دلقك، مسخره‌باز)

نوُرانا / nu:ra:na (نورانه)

ساياوان/ sa:ỳava:n (سايبان)

سارايمان/ saraỳma:n (نگهبان كاخ)

2-صداي مركب (عا) در كلمات دخيل، در نوشتار لاتين به صورت (a) به كار مي‌رود، اما در نوشتار عربي تركمني اصالت خود را حفظ مي‌كند:

عالِم / alym (a:lym) (دانشمند)

عارِف / (a:ry:p) aryp (عارف)

عاقِل / (a:kyl) akyl (عاقل)

3-صداي مركب (عَ) در كلمات دخيل، به صورت (a) به كار مي‌رود. در نوشتار عربي تركمني به شكل اصلي خود نوشته مي‌شود:

عَبا / aba (aba:)  (عبا)

عَبَث /  abas (عبث، بيهوده)

عَبدالله / abdylla (عبدالله)

عَوام / awam (awa:m) (عَوام)

4-صداي فتحه (ـَ) در كلمات دخيل از قواعد زير پيروي مي‌كند:

الف-اگر فتحه در هجاي اول كلمه‌اي قرار بگيرد و در هجاهاي بعد واكه‌هاي نازك باشد، فتحه به كسره تركمني (e) تبديل مي‌شود:

اِبِد / ebet (اَبَد)

اِزِل / ezel (اَزَل)

اِديب / edip (اَديب)

اِلِم / elem  (اَلَم)

اِكْبِر / ekber (اَكْبَر)

اين قاعده، در همه‌ي كلمات مصداق ندارد:

اِلواح / elwah (الواح، جمع لوح)

اِلْغَرَض / elgaraz (الغرض)

اِيّام / eỳỳam (eỳỳa:m) (اَيّام، جمع يَوْم)

ب-اگر فتحه در هجاي اول كلمه‌اي قرار بگيرد و در هجاهاي بعد واكه‌هاي بم باشد، فتحه به صداي (a) تبديل مي‌شود:

ابدال / abda:l (ابدال)

ج-اگر فتحه در هجاي اول كلمه‌اي قرار بگيرد و در هجاهاي بعد حروف استعلاء (غ، ق، ص، ض) بيايد، فتحه به (a) تبديل مي‌شود:

غَرَض / garaz (غَرَض)

اَبْلَق / ablak (اَبْلَق)

د-در كلمات دخيل اگر فتحه يا كسره در آخر كلمه‌اي بيايد و در هجاي پيشين يا پسين واكه‌ي بم باشد، فتحه يا كسره به (a) تبديل مي‌شود:

آبله / (a:byla) abyla (آبله)

خانه/ hana (ha:na) (خانه)

ديوانه / diwana (diwa:na) (ديوانه)

عَقْرَب / agrap (عقرب)

اَغيار / agỳar (agỳa:r) (اغيار)

آدَم /  adam (a:dam) (آدَم)

اَعْدا / agda (agda:) (اعداء)