سؤزلوک ، فرهنگ لغات زبان ترکمن / فصلنامه ياپراق 38

فصلنامه ي فرهنگي ، ادبي و اجتماعي تركمنهاي ايران

در باره ي فصلنامه

• صفحه ي اصلي

• در باره ي فصلنامه

• در باره ي هيأت تحريريه

آرشيو

ارتباطات

• وبسايت ها

روزي يك ضرب المثل

• سؤزلوک ، فرهنگ لغات زبان ترکمن

فصلنامه ياپراق / سال دهم / شماره 38/ تابستان 1386

سؤزلوک ، فرهنگ لغات زبان ترکمن

ص 54-53

به کوشش: ی. حق جو

ADAGLY - ata-eneleriniň ylalaşygyna görä, ýaş oglan bilen ýaş gyzyň biri-biriniň adyna

geçirilmegi, är-aýal bolmak üçin şertleşme.

ADALGA - ylym, önümçilik, hünärmentçilik, syýasat we ş.m. boýunça ýörite sözler,

terminler.

ADAM OGLY - ynsan jemgyýeti, adamzat.

AGA-ÝANA - öz meýline, arkaýyn, gaýgy-ünjüsiz, erkana.

AGZA - syna böleginiň biri, bir bölegi.

AGZYNDAN KESIP BERMEK - öz iýjegiňi bermek, özi aç galsa-da, haýyş edene bermek,

pakyr-rukara öz nesibesini bermek.

AHWALAT - ýagdaý, hal, hadysa manydaky söz.

AJAÝYPLAŞMAK - negözel görnüşe gelmek, nusga alar ýaly derejä ýetmek, ýokary

derejede gözelleşmek.

AKABA - ýap, ene ýap, nobur, aryk, derýa ýaly suw akýan ýerler, suw akan ugur, suwuň ýol

eden ýeri.

AKÖÝLI - öz ýurdundan başga bir ýurda göçürilip, öý tussagy hökmünde saklanýan, aýratyn

bir ýerde gözastynda bolan ýesir.

AL - ýalan, hakykat däl, aldawçylyk, hile, mekirlik, hilegärlik.

ALA - giden takyrlyk, düz, tekiz ýer.

ALA-BÖLE - aýratynlap, köp zadyň arasyndan saýlap, ýeke.

ALAMANÇY, ÇAPAWULÇY, BASMAÇY - talamak maksady bilen çozýanlar, talaňçy,

galtaman sözleri bilen manydaş söz.

ALAW - ot ýakylanda çykýan sarymtyl-gyzgylt ýalyn. Ýalynly ýanýan ot.

ALDYRMAZLYK - ýeňip bolmazlyk, üstün çykyp bolmazlyk, asgynladyp bolmazlyk.

ALLANÄME - ne gözel, örän oňat, barypýatan gowy, edep-ekramly.

ALP ERENLER - batyr, garadan gaýtamaz, gaýduwsyz hem dini taýdan öwlüýälige

/welilige/ ýetenler.

ALTYN MEÝDAN - altyn aralyk, ne husytlyk, ne jomartlyk, gysganjam däl, tarhandökerem

däl.

ALTYN ORTALYK - näme-de bolsa bir zatda, işde iň oňaýly, amatly, ile hem özüňe

göwnejaý orun, ýer, ýagdaý, ne eýläk, ne beýläk.

ALYSLYK - uzak aradaşlyk, daşlyk, uzaklyk.

AMAL ETMEK - ýerine ýetirmek, durmuşa geçirmek, amala aşyrmak, bitirmek.

AMAN DILEMEK - rehim etmegini haýyş etmek, bagyşlamagyny towakga etmek,

ýazygyny geçmegini ýalbaryp haýyş etmek.

AMBAR - 1. Däne saklamak üçin ýörite gazylan çukur. 2. Göçme m. Baýlyk saklanýan ýer,

goralýan hazyna.

AŇRYŇ - ata-babalaryň, pederleriň, geçen nesilleriň, e.datlaryň.

AŇYRDAN - ata-babadan bäri, örän gadymdan bäri gelýän,

gaty düýpden, çuňdan.

AŇYÝET - bu söze sözlüklerde gabat gelmedik. Bu söz pikir, oý, düşünje, akyl, paýhas

sözleri bilen manydaşdyr, aň ulgamy.

APAT - betbagtçylyk, weýrançylyk getirýän ýagdaý, tebigatda, durmuş-ýaşaýyşda ýüze

çykýan betbagtçylyk.

APBASY - 1. Eýran şasy Apbas tarapyndan çykarylan, zikgelenen pul. 2. SSSR döwründe

ýörän gymmaty 20 köpüge deň metal pul.

APBASY - keteni köýnegiň ýakasynyň iki tarapyna, ýakadan aşak guşaklyga çenli dakylýan

gulply, ýasy kümüş şaýlar.

APGYRDYNY BASMAK - 1. Ökjäň bilen aýakgabyň ökjesiniň ýeňsesini -apgyrdyňy

basmak, aýakgabyň ýeňsesini basmak. 2. Göçme m. - Özüňi oňarman aýakgabyňy süýräp

ýörmek, emelsizdigiň geýnişinden bildirmek.

ARAM - parahat, dynç, asudalyk.

ARAM - sabyr, karar, rahatlyk, asudalyk.

ARGYNLYK - ýadawlyk, işden ýadamaklyk.

ARGYŞ - söwda-satyg, alyş-beriş üçin goňşy ýurtlara, welaýatlara erkekli-düýeli gidiş, galla,

däne getirmek üçin gitme.

ARKA BOLMAK - daýanç bolmak, hossar bolmak, goldamak.

ARKA ÇYKMAK - tarapyny tutmak, arka durmak, goldaw bermek, hossar çykmak.

ARKALY - geçirimli, sähel zatdan müýn gözleýmeýän, ynjalykly.

ARLY GYŞ, ARLY TOMUS - bütin, tutuş gyş, tomus; gyşyň, tomsuň başyndan ahyryna

çenli; gyşyň we tomsuň dowamynda.

ARŞA ÇYKARMAK - hetdenaşa öwmek, çakdanaşa mahabatlandyrmak, öwüp, taryplap

asmana çykarmak.

ARTYKMAÇLYK BERMEK - beýleki zatlardan ileri tutmak, başga zatlar bilen

deňeşdireniňde has möhüm hasaplamak.

ARY - arassa, sap, garnuwsyz sözleri bilen manydaş söz.

ARYŞ - yslamy ynanja görä asmanyň iň ýokarky ýedinji gaty.

ARYŞ - KÜRS - asman-zemin, gök-ýer.

ARZUWLAMAK - öz ýanyňdan arzuw etmek, bir zada ýetmek hyýalynda bolmak,

küýsemek.

ARZYLANMAK - gadyry bilinmek, arzysy bolmak, hormat- lanmak, sylanmak.

ASYL - düýp-teýkar, ata-baba, peder, özüňden öňki nesiller, asyllylyk, agraslyk, goýazylyk.

ASYL /asly/ - adamyň düýp, asyl gelip çykyşy, ata-babalary, köki, bütin nesli, ynsan

hökmünde bir gana degişliligi.

ASYL ADAM - hakyky, tüýs adam, sözüň doly manysyndaky ynsan.

ASYLLANMAK - salyhatly bolmak, ýerlikli hereket etmek, agras ýagdaýda bolmak, akyly

goýalmak.

AŞA - sözüň öňünden gelip, ol sözüň manysyny has güýçlendirýän örän, gaty, çensiz,

çakdanaşa, has sözleri bilen manydaş söz.

AŞ PAÝLAMAK - ýurduň ilatyny ekläp saklamak, azyk bilen üpjün etmek, eklemek.

AŞYKLY - haýwanda /goýun, geçi/ but bilen injik süňküniň aşyk ýerleşýän ýeri.

ATABEGLIK - 1. Atalar, atalyklar, atabegler tarapyndan döredilen we olar tarapyndan

dolandyrylýan döwlet. 2. Mugallymyň, terbiýeçiniň, tälim öwredijileriň käri, wezipesi.

ATALAR, ATALYKLAR, ATABEGLER - patyşalaryň we serkerdeleriň çagalaryny

terbiýeleýän mugallymlar, bilim, edep-terbiýe berijiler, söweş tälimini öwredijiler.

ATALYK HEM ENELIK - bu sözler gaýynata we gaýynene manysynda Ruhnamada ilkinji

gezek ulanylýar. Bu sözler gelniň adamsynyň atasy we enesidir.

AT DABRATMAK - aty sähel aralyga çapmak, aty seýislemek üçin çapmak.

AT GAÝTARYM MEÝDANÇA - öňki döwürlerde at çapylanda gaýdyş pellesi bilen geliş

pellehanasynyň arasyndaky kiçiräk meýdan.

AT SEGRETMEK - at çapdyrmak, ýakyn aralyga at dabratmak.

AWLAG - aw awlamak üçin ýer, awyň bol, köp ýeri.

AÝAK ÇEKILMEK - ýolda, köçede gatnaw kesilmek, geçýän-gidýän bolmazlyk, gije bir

çene ýetmek, adamlaryň öýe ýygnanmagy.

AÝNATMAK - diýenine däl diýmän läliksiretmek, edenine garşy çykmazlyk, öz erkine

goýbermek.

AÝŞY-EŞRET - bol-elinlik, döwletlilik, barjamlylyk, bolçulyk, ykdysady üpjünçilik.

AÝTYM - giňişlik, daş-töweregi boş tekiz ýer, giň giden düz takyr, meýdan, sahna.

AÝYL-SAÝYL ETMEK - saýlamak, seljermek, oňadyny-erbedini saýlamak.

AZGYRYLMAK - gyňralyp ýüzüni almak, gaharlanmak, sesiň bilen yzgytsyzdygyny

bildirmek.

AZYM URMAK - gazaplanyp haýbatlanmak, gahar-gazap bilen üstüne sürünmek.

AZYM-AZYM - uly, ägirt, beýik.

بازگشت به فهرست مطالب اين شماره