نمي از درياي
مفهوم
فصلنامه ياپراق / سال نهم /
شماره 33 / بهار 1385
يوسف
قوجق / مديرمسئول
ص
3
بی گمان
يکی از ستارگان پرفروغ ادبيات شعری ترکمن و به
عبارتي بنيان گذار آن ، مختومقلی است. هر چند که در
ادبيات فارسی از بين گونه های مختلف شعر ، معمولاً
قطعه و مثنوی بيشتر از قالب های ديگر شعری برای بيان
واقعيت های اجتماعی به کار رفته ، اما بی اغراق بايد
گفت که مختومقلی در هر قالبی که شعر نوشته ، يا
مستقيماً به بيان واقعيت های اجتماعی پرداخته و يا
گريزی و اشاره ای به آنها داشته است. شايد به دليل
همين خصيصه است که برتلس اشعار وی را به جام جمشيد
تشبيه کرده است و به همين خاطر می توان ديوان اشعار
مختومقلی را نمونه های بارز ادبيات اجتماعی دانست به
گونه ای که هر جامعه شناس برای شناخت جامعه ی ترکمن
در آن دوره ی تاريخی ، می تواند اشعار او را بهترين
و موثق ترين مرجع و منبع بداند.
موضوعات
شعری مختومقلی تنها در اين خلاصه نمی شود. دينداری و
عرفانی که در اشعار اوست ، می تواند روشنای ديده ی
هر جوينده ی بصيرتی باشد.
شعرهای
او پر از تمثيلات و کنايات است. در باره ی اين موضوع
که آيا مختومقلی ضرب المثل های رايج بين مردم را در
خدمت شعر گرفته و يا شاه بيت های او به خاطر فن ادبی
و ايهام و کنايات نهفته در آن ، به خاطر کثرت
استعمال از سوی مردم در جامعه به ضرب المثل تبديل
شده است ، هنوز بين علما اتفاق نظری وجود ندارد. اما
هر کدام که باشد ، نبوغ بالای اين سخنور بزرگ و
استادی و تسلط او در فن سخنوری و خلق شعر را نشان می
دهد.
تحقيقات
ادبي كه تاكنون از سوي محققين كشورمان در باره
انديشه و زندگاني اين شخصيت انجام گرفته ، در مقايسه
با آنچه در اين اشعار نهفته مانده ، نمي از دريا را
مي ماند.
و اما در
باره ی کارهايی که در اين خصوص انجام گرفته و نگرفته
، سخن فراوان می توان گفت. به همت دولتمردان منطقه و
حمايت دولت اسلامی ، آرامگاهی متناسب با شأن و منزلت
ايشان احداث شد. هر سال به همت مسئولين استان ،
مراسم بزرگداشت اين سخنور در محل آرامگاه برگزار می
شود و به همين مناسبت کنفرانس ها و همايش هايی برپا
می گردد. همه ی اين ها نشانگر اهميت و توجهی است که
مسئولين و مقامات کشور و منطقه به اين شاعر می دهند.
ارزشی که به ايشان گذاشته می شود ، نشانگر همان
ارزشی است که به مردم ترکمن گذاشته می شود.
ترکمنهايی که خود را بخشی از پيکره ی منسجم و هماهنگ
اين نظام می دانند. پيکره ای که پوششی پر رنگ و نگار
دارد و هر كدام از اقوام ، رنگی از آن را می نماياند
و اين جشنواره ی رنگهاست که هيبت مردانه ی آن را خوش
منظر می کند.
اما از
ميان آنچه انجام نگرفته ، مي توان به چاپ متن
انتقادي و علمي اين سخنور اشاره كرد. ساختار شعر
مختومقلي با التزامی که در رعايت وزن ، قافيه و حفظ
ضابطه هاي شعري داشته و دارد ، اين ويژگی را داشته
که مردم آن را راحت تر فرا گيرند و کمتر دستخوش ذوق
و سليقه ی کاتبان و نسخه برداران شود. عليرغم اين
موضوع ، هنوز از سوي محققين كشور كاري بايسته و
شايسته در چاپ ديواني كامل و بي نقص از اشعار اين
سخنور بزرگ انجام نگرفته است. مضافاً اين كه به زعم
بسياري از محققين و با عنايت به ژرفاي انديشه ي اين
سخنور ، بعيد نيست آثار ديگري از اين شخصيت در بين
نسخ خطي مصون مانده از تاراج زمانه ، وجود داشته
باشد.
اين ويژه
نامه برگزيده اي از تلاش هاي برخي از محققين در باره
ي شخصيت و آثار اين سخنور بزرگ است. هر چند مي دانيم
اين مختصر در مقابل دريايي از مفاهيم اشعار مختومقلي
، نمي بيش نيست ، گردانندگان فصلنامه بر اين عقيده
اند كه:
آب دريا
را اگر نتوان كشيد
هم به
قدر عافيت بايد چشيد
به اميد
روزي كه آثار ارزشمندي در باره ي زندگي و آثار اين
بزرگمرد ادبيات و تاريخ تركمن چاپ و منتشر شود.
اول
فروردين 1385
|
