در دوران حكومت شوروى سابق، هر چند كارگران، چرخ هاى عظيم صنايع مختلف را به گردش در مى آوردند، اما هنرمندان و صاحبان فكر و انديشه در كار خلاقيت به تحليل رفتند و هنر و ادبيات روسيه ى تزارى كه سرآمد هنر و ادبيات جهان بود، به دنبال روش يكسان سازى در حكومت شوروى دچار ركود و ورشكستى جبران ناپذير شد و كم تر نويسنده، شاعر ، سينماگر ،نقاش و موسيقى دانى به عرصه هاى جهانى راه يافت.

            پس از فروپاشى شوروى سابق و با وجود آزاد سازى نسبى اقتصادى و تلاش در راستاى خصوصى سازى مشاغل، هنوز مشكل معيشتى اجازه ى بروز خلاقيت هاى ناب هنرى و پژوهش هاى علمى را نمى داد.

            امروز نيز در بيشتر جمهورى هاى شوروى سابق و ازجمله در جمهورى تركمنستان، يكسانى حقوق براى كارمندان دولت به قوت خود باقى است و دكتر و مهندس و استاد دانشگاه همان حقوقى را مى گيرند كه كارگر و مكانيك و نجار و بنا و رفتگر! هرچند پزشكان و مهندسان و صاحبان فكر و انديشه معترضند كه حقوقشان كفاف زندگيشان را نمى دهد، اما هيچ پزشك و مهندسى نمى گويد چرا حقوق من به اندازه ى حقوق فلان كارگر و كارمند است. از سوى ديگر نكته ى بسيار جالب اين است كه شخصيت هاى علمى هيچ ابايى ندارند براى تأمين معاش خود، دست به كارهاى خدماتى ديگر بزنند. از جمله گاه ديده مى شود پزشكى در اوقات فراغت خود، در بازار شهر، هندوانه فروشى مى كند و يا فلان پروفسور و استاد دانشگاه در ميدان تره بار، سبزى مى فروشد و يا حتى خانم پزشكى كه متخصص و جراح قلب است در منزل يكى از آشنايان به عنوان كارگر منزل ايشان مشغول به كار است و ديده نشده كه آنها اين نوع كارها را كسر شأن خود بدانند و زبان به اعتراض بگشايند.

 زمزمه هاى عاشقانه

            تركمن ها مردمانى مسلمان و راسخ و پابرجا در دين خود هستند. به همين دليل و با وجود تسلط چند دهه ى كمونيست ها كه بناى حكومت خود را در جمهورى هاى مسلمان نشين بر از بين بردن اعتقادات دينى مردم قرار داده بودند، اعتقادات دينى از بين نرفت و بسيارى از آداب و رسوم مذهبى ،پنهانى انجام مى شد. براى بسيارى از تحليل گران جاى تعجب بود كه چگونه پس از فروپاشى شوروى، در كشورى چون تركمنستان كه به ظاهر هيچ گونه ساختار دينى وجود نداشت، ناگهان صدها بلكه هزاران نفر اهل نماز و قرآن و آداب دينى ، خودى نشان دادند و بسيارى توانستند در مساجد نو ساخته، امام جماعت شوند و به دنبال آن ، بدون اين كه پس از فروپاشى شوروى، برنامه ى خاصى براى آموزش مبانى دينى در نظرگرفته شود، مردم عادى در صف هاى نماز جماعت ايستادند.

            خيزش چشم گير دين در سال هاى اوليه ى استقلال نشان داد مردم على رغم ممنوعيت چند دهه، توانسته اند اعتقادات دينى خود را حفظ كنند و پس از استقلال آن را بروز دهند. بعدها مشخص شد بسيارى از مردم تركمن در سال هاى اختناق كمونيستى نماز خوانده و روزه مى گرفته اند و اعمال دينى را به خوبى به جا مي آورده اند.اما جدا از انجام اين نوع فرايض، ساير شعائر دينى از جمله نذر و نياز، دادن صدقه، زيارت قبوراهل دل، برپايى اعياد دينى مانندعيد قربان و فطر و ده ها فرايض دينى ديگرازديرباز در بين تركمن ها رواج داشته است كه در سال هاى پس از استقلال،اين شعائر و فرايض به صورت علنى و آشكار و گسترده تر خودنمايى مى كند.

            در تركمنستان مردم علاقه ى عجيبى به زيارت قبور بزرگان دينى دارند.از جمله زيارت قبر امام هشتم در مشهد كه تركمن ها به آن «قزل امام» يعنى امام طلايى مى گويند. نگارنده، تركمن هاى زيادى را ديده است كه با ذوق و شوق فراوان از رفتن به مشهد و زيارت قبر امام رضا (ع) سخن مي گفتند و آنهايى كه توان سفر به ايران و سفر حج و امثال آن را ندارند به زيارت قبور ساير بزرگان دينى كه مزار آنها در تركمنستان است ، مى روند .از جمله ى آنها زيارت قبر «ابو سعيدابوالخير»،« شيخ نجم الدين كبرى» و «خواجه يوسف همدانى» است.

            يكى از زمزمه هاى عاشقانه ى تركمن ها، نذر و نياز است. در نزديكى «عشق آباد» شهرى وجود دارد به نام «آنو» كه در كنار شهر مدفون شده ى تاريخى «آنو» قرار دارد. در كنار اين شهر تاريخى، بقاياى مسجدى ويران شده جلب توجه مى كند . در مقابل سر در ‌اين مسجد، قبرى است كه مى گويند متعلق به يكى از اولياى خداست كه به« سيد جمال الدين» مشهور است. تركمن ها اعتقاد دارند با توسل به اين سيد خدا، به بسيارى از خواسته هاى خود رسيده اند. آنان با چيدن چند آجر روى هم، دخيل بستن پارچه و قفل و چوب به در و ديوار مسجد مخروبه و قرار دادن سنجاق و شانه و پستانك و قنداق بچه، خواسته هاى خود را مطرح مى كنند و به اميد برآورده شدن نيازهاى خود هفته اى يك بار به زيارت آمده و به راز و نياز مشغول مى شوند. البته چنين صحنه اى را بر سر مزار ديگر اولياى خدا نيز مى توان ديد . اين اعتقاد منحصر به سال هاى پس از استقلال نيست .مردم مى گويند چون چنين مراكزى اغلب دور از دسترس نيروهاى دولتى بوده،مردم به صورت مخفيانه به اين اماكن آمده و اعتقادات خود را بروز مى داده اند.

  در چنبره ى خرافات

            تركمن ها معتقدند بسيارى از خرافات موجود در بين آنها متعلق به روس هاست و خودشان در پيشينه ى تاريخى خود نشانى از اين خرافات ندارند. فراوانى گونه هاى خرافى نيز مبين اين نكته است. هرچند وجود خرافات  را نيز نمى توان در تركمن ها ى قديم منكرشد.

            وجود برخى خرافات در بين تركمن ها آسيبى به رفتارهاى اجتماعى نمى زند و اين خرافات ، امروزه در بين اقشار مختلف مردم اعم از تركمن، روس، ارمنى و حتى ايرانى هاى مقيم تركمنستان ديده مى شود. از اين عقايد خرافى مى توان به موارد زير اشاره كرد:

     1- عبور گربه ى سياه از مسير شخصى شگون ندارد.

     2- بعد از رفتن كسى به مسافرت، آستانه ى منزل نبايد بلافاصله جارو شود زيرا موجب برگشت فورى شخص مسافر مى شودو در مواردى كه شخص براى كار و امرار معاش به مسافرت  مى رود و اقامت طولانى وى به نفع خانواده ى اوست ، برگشت فورى او نا مطلوب است .

3- ريخته شدن نمك روى سفره غذا و نيز تميز نمودن با كاغذ موجب اختلاف و نزاع خانوادگى مى شود.

     4- جارو كردن در شب ، شگون ندارد.

     5- برعكس پوشيدن لباس موجب كتك خوردن صاحب لباس مى شود.

     6- فروش شير و ماست و هر چيز سفيد ديگر در شب شگون ندارد.

     7- نبايد پول را در شب دست به دست كرد. يعنى در ازاى كارى يا فروش چيزى در شب نبايد پول را از دست طرف مقابل گرفت، بلكه او بايد پول را روى ميز بگذارد و گيرنده آن را بردارد.

     8- خارش كف دست چپ نشانه ى به دست آوردن پول است وخارش كف دست راست ، نشانه ى از دست دادن پول است.

     9- گذاشتن جارو به شكلى كه دسته اش به طرف پايين قرارگرفته باشد، شگون ندارد.

     10- برعكس گذاشتن لباس روى جالباسى، اسرار صاحب لباس را فاش مى كند.

     11- درآستانه ى در ورودى اتاق ايستادن و احوال پرسى كردن شگون ندارد و فرد بايد به اتاق داخل شده و سپس دست بدهد و احوال پرسى كند.

جشن ها

            تركمن ها اصولا مردمانى شادى دوست هستند و از دير باز جشن ها و اعياد مختلفى را در فرهنگ خود داشته اند كه بسيارى ازآنها امروز نيز به عنوان جشن هاى ملى مورد توجه قرار مى گيرد.

            امروزه در تقويم سالانه ى جمهورى تركمنستان جشن هايى را شاهديم كه مردم تركمن در آن مشاركت مى كنند و به تناسب نوع جشن ها آنها را گرامى مى دارند.از جمله: عيد نوروز، جشن سال نو ميلادى، جشن پرچم، جشن گرامى داشت آب، جشن گرامى داشت اسب اصيل تركمنى ، سال روز پيروزى بر فاشيسم، روز رستاخيز و وحدت ملى و سال روز گرامى داشت شعر، جشن فرش تركمنى،جشن غله، جشن خربزه ى تركمنى، جشن ترانه هاى سنتى تركمن، جشن استقلال تركمنستان، جشن تن درستى،روز دانشجو،جشن محصول،جشن همسايه، جشن سال روز بى طرفى تركمنستان، عيد قربان و عيد فطر كه از يك تا چند روز را به عنوان تعطيل رسمى در تقويم تركمنستان ثبت كرده اند.

            در ميان اين جشن ها، جشن نوروز 3 روز و اعياد قربان و فطر3 روز، سال روز استقلال تركمنستان 2 روزتعطيل رسمى و ساير جشن ها يك روز تعطيل هستند.

            تركمن ها علاقه ى زيادى به برگزارى جشن تولد دارند و برپايى آن منحصر به سن خاصى نيست و حتى پيرمردها و پيرزن ها نيز طى مراسم خانوادگى تولد خود را ساليانه جشن مى گيرند و عادت كارمندان و كارگران اين است كه علاوه بر جشن تولد در منزل، همكاران خود را با دادن كيك از تولد خود مطلع مى كنند. به جز اين جشن دهگان هاى سال عمر نيز برگزار مى شوند، همچون:جشن پنجاه سالگى، شصت سالگى، دهگان هاى سال ازدواج كه به ترتيب به سال هاى برنزى، نقره اى و طلايى مشهور است .(اينها هم از رسوم روس ها ست و تركمن ها پيش از حاكميت شوروى چنين جشن هايى نداشته اند.)