فصلنامه ي فرهنگي ، ادبي و اجتماعي تركمنهاي ايران

 

در باره ي فصلنامه


صفحه ي اصلي

در باره ي فصلنامه

در باره ي هيأت تحريريه

 

آرشيو


جديدترين شماره

شماره هاي پيشين

 

ارتباطات


دفتر يادداشت

 تماس با ما

وبسايت ها

 

 

روزي يك ضرب المثل



 
 

 

فرهنگ عامه  


فصلنامه ياپراق / سال 1383 / شماره ي 26-23

(ويژه نامه فرهنگ و ادبيات عاميانه)

صفحه 61-56

ماتال لار (چيستان ها)

 

ي. حق جو (يوسف قوجق)

 

1- دوين اؤيلأنأ دوين اؤيلأن ،

آتيم گيتدي دوين اؤيلأن ،

آياغيندا سال (1) يوپك ،

ساللاپ گيتدي دوين اؤيلأن

(گون ، دوشدوش، سرپيگينگ باغي)

2-ايكي اينر ، بير مايا

آيلانيپ گيردي چايا

(آي ، گون)

3-قير آت بيلن قره آتيم

بير بيري‌نينگ ايزيندا

بير بيريني كواليار

جمله عألم گؤزونده

(گيجه گوندير)

4-آئيم بار ،

آي بنديم بار.

اون ايكي هيكل، بير بنديم بار.

(ئيل)

5-بير آغاجيم بار اون ايكي شاخا

هر آغاجي اوتوز ياپراق

ياپراكلارينگ بيري قره ، بيري آق.

(ئيل ، اون ايكي آي ، اوتوز گون ، گيجه گونديز)

6-هتجه‌دم هتجه (2) بولار

بيلمه‌ديم نيجه بولار

اول ايكي يومورتغادان

قيرق سكيز جويجه بولار

(اون ايكي آي ، قيرق سكيز هپته)

7-دؤرت اوكارام هاپدا هاپ

بيريني آچدا بيريني ياپ

(دؤرت پاصيل)

8-اول گيتسه ، قالالار همه جاندار آرمانلي

دوقكوز بوغوندان گچيپ ، گلر الي درمانلي

(ياز پاصيل)

9-ايكي دويپ آغاجيم بار

بيري اؤل ، بيري قوري

(قيش و ياز)

10-آق اينر چؤكمه‌سه ، بوز مايا قايماز

(قار و ير)

11-چاپراز دوومأم يازيلار

قارانگي‌دا دوزولر

(ئيلديز)

12-آغل دولي آقجا قوزي

ارتير تورسام يوكجا قوزي

(ئيلديز)

13-آق مونجوقيم اوزولدي

يره باكا سوزولدي

(سوينن ئيلديز)

14-آغير حاليم كاكا بيلمن

اوونوق داشين دؤكه بيلمن

(آسمان و ئيلديز)

15-ياشليقيندا اوراك يالي

اورتا ياشدا چؤرك يالي

(آي)

16-چاناك دولي سويت يالي

شونسوز گيجأنگ دويت يالي

(آي)

17-دگيرمنينگ اورتاسيندا داشي بار

گؤرن ئيگيدينگ يوز ئيگريمي ياشي بار

(آي)

18-بير توقالاك داشي بار

آلتيندان يولداشي بار

اوني بيلن ئيگيدينگ

عقل بيلن هوشي بار

(آي ، گون)

19-تس تگله‌ك قيزيل داش

جمله عألم اوندان خوش

(گون)

20-كؤله‌گه‌سيز قول آشار

(سس)

21-آخان آخان آخاني

گزر كوللي جهاني

گلر موندان گچمأگه

اتي يوق هم ده قاني

(يل)

22-گيدر گيدر ايزي يوق

دايانماغا ديزي يوق

(يل ـ‌ تووه‌لي)

23-موندان اوردوم قليجي

عرپدا شانگلار اوجي

(ييلديريم)

24-بير دوغانيم بار ، اؤز قبريني اؤزي قازار

(دامجا)

25-قوپوردينگ گوپلأر ، شاپيردينگ شاپلار

مأكيلر مألأر ، عاشيق‌لار دينگلأر

(گؤك گوله‌مسي ، چابغا ، قويون ، مؤجك)

26- بير دوستوم بار ، داغلارا گلر- گيدر

(اومور)

27-داشدان گؤرسنگ يالدير-يالدير

ياننا بارسانگ ، آقجا بالدير

(سوو)

28-اويوپ آلدين ايزي يوق

(سوو)

29-داغدان قايدار قيقيرار

يول بويونچا سيقيرار

آستين ـ اوستون اتديم ديئيپ

يولبارس كيمين باقيرار

(سيل)

30-هوم مونجوقا ـ هوم مونجوق

اوچوپ گم بولار مونجوق

(اوچقون)

31-بير ساناجيق ناريم بار

حتدينگ بولسا بيرين يار

(كؤز)

32-قيزيل اؤكوز ياتان يرده اوت بيتمز

(اود)

33-قوواتي يل ، اؤلومي سوو

(اود)

34-آتاسي آتلانيانچا ، اوغلي بازارا بارار

(توسسه)

35-گؤك ياغليغا دووپ ، گؤگه سلام ايبرديم

(توسسه)

36-توكاي اته‌گي تاكير

تاكير اته‌گي ايكي چوكور

اوندان آشاقراك دوشسنگ

يوودوپ ياتان بير هوكور

(ساچ ، مانگلاي ، گؤز ، بورون ، آغيز)

37- قره داشدان دؤولن قئيچاك داش

(قاش)

38- دويپ‌ سيز دريانگ باشيندا

دويبي قوم‌سوز قاميش اوتير

(گؤز و كيرپيك)

39- بير آلاجا يوپوم بار

نيرأ اوزاتسام يتيأر

(گؤز)

40- ايلأك گچر قره آتيم

بيلأك گچر قره آتيم

داغ دويبونينگ سووني

دورلاپ ايچر قره آتيم

(گؤزونگ بأبنه‌گي)

41-سووسيز يردن سوو چيكار

(گؤز ياشي)

42-گل ديسم گله‌نوك

گلمه ديسم گليأر

(دوداك)

43-يري باردا ، آدي يوق

(ايكي مورتونگ آراسي)

44-آغيل دولي آقجا قوزيم

قاپيسين ياپسام ، يوكجا قوزيم

(ديش)

45-خاطار ـ خاطار داش قويدوم

آل آتيمي بوش قويدوم

(ديش ، ديل)

46-آستي قايا

اوستي قايا

اورتاراسي خميرمايا

(ديل)

47-او ياني داش

بو ياني داش

اورتاراسي سايراك قوش

(ديل)

48-مأممد جان ، تور ، گيت

يابي‌لاري سور ، گيت

اوتوز ايكي قاپي‌نينگ

كيلديني اور ، گيت

(ديل ، دوداك ، ديش)

49- دونا بوره نمز

گؤزه گؤرونمز

(سس)

50-ياپي يوزونده يارتي بؤورك

(قولاك)

51-اكن آغاجيم اگيلمز

اگيلسه‌ده دؤولمز

اگر اوستونه قار ياغسا

گون چيكسادا اره‌مز

(آغاران ساچ)

52-ايكي انه‌نينگ اون اوغلي

همه‌سينينگ آدي بير

(ايكي الينگ بارماك لاري)

53-تاكير يرده تاي ايزي

(گؤبك)

54- يالاما قايانگ يوزونده

ياشيل دونلي قيز گؤردوم

(اؤت)

55-ير آستيندان آي يؤرأر

(دمير آزال)

56-قارري دويأم چؤكوپ اوتير

قارين ياغين دؤكوپ اوتير

(جوواز)

57-قاينار سوودا اوينايار

باغين اله آيلايار

(يوپك قورچوقي)

58-آنگيرسينا قار ياغار

بأرسينه چؤر ياغار

(جيك ؛ پاختا آراسسالايان ماشين)

59-قارانگكي اؤيده قاپلانگ گورلأر

(دگيرمن)

60-توزاني دوولي توتار

آرريل‌ديسي دنيأني

(دگيرمن)

61-قاپيرغاسي باردا ، قاني يوق

دِمي باردا ، جاني يوق

(كؤروك)

62- او يان گچر قير آتيم

بو يان گچر قير آتيم

آياغيندا قيل طاناپ

سويرأپ گچر قير آتيم

(مأكي)

63-اوزين ـ اوزين اورغانيم

اوجون توتوپ دورغانيم

ساچي منينگ قولومدا

دمير پنجه اليمده

(دوكما داراك)

 

64- ايكي آغاچدان كومه‌لي

باشي آلتميش جيغالي

(يونگ داراك)

65-قره آتلي قاچار

آق آتلي كووار

(اينگنگه ، ساپاك)

66-سوممه سومر

سويدي دامار

قير آت قاچار

بوز آت كووار

(آك ساپاقلي اينگنگه)

67-كيچي‌جيك اوغلان كيچي‌جيك تاخيا گيرر

(بارماك ، يووسه)

68-ايكي اوج ، ايكي حالكا ، اورتاراسيندا ميخي بار

(قايچي)

69-قره آتيم قاچار

قانيني ساچار

سوممه توكاي‌لاردان

سومولوپ گچر

(قيركيليق)

70-بير آتي‌مينگ ايكي كله‌سي بار

(آتيش‌گير)

71-ايه‌سيندن يوز گؤرمز

(تره‌زي ـ ترازو)

72-چؤل ـ بياواني

گزر اوباني

آلتي اينجيگي بار

ايكي داباني

(تره‌زي ـ ترازو)

73-سس‌سيز ياتار

دويدان‌سيز توتار

(قاپان)

74-ماتاليم ماتدي

ايكي قولاغي ياتدي

يره گيريپ ، قوم آتدي

(پيل)

75-سن ايرمه‌سنگ ، اول ايرمز

سن آرماسانگ ، اول آرماز

(كوره‌ك ، ايش قورال‌لاري)

76-اوتسوز يردن اوت چيكار

(چاكماك ـ چخماق)

77-آينه‌ده گورن يالي

يانيندا دوران يالي

(گونده‌ليك ، روزنامه)

78-يري آق ، توخومي قره

ال بيلن اكرلر

ديل بيلن اورارلار

(خاط ـ نامه)

79-يوزوني گؤزله‌ملي

نه جاني بار ، نه ديلي

اؤزوندن آنگلامالي

(خاط ، نامه)

80-بادامجان بادام بيلن

يؤره‌مز قدم بيلن

نه آغزي بار ، نه ديلي

گپله‌شر آدام بيلن

(خاط ، نامه)

81-اخلاص اتديم آق يره

اكديم ، گؤگردي قارا

ايبرديم هر بير يره

اؤزون اتدي أشگأره

(خاط ، نامه)

82-داشي قابيك ، ايچي خوروش

يؤرأن يولي بللي دير

(قلم)

83-بولدي گيتدي گومموردي

اولي ايله خبر بردي

(راديو)

84-قوشا قارا ، گؤز قوشا

گؤزونگ يتير او باشا

(دوربين)

85-يوز قالالاردان گچيپ

دمير قولاغين گؤريأر

جانيدا يوق ، ديلي‌ده

سوراسانگ خبر بريأر

(تلفن)

86-جاني آياكدا

كؤنگلي الده

قوواتي هوادا

(ولوسيپد ـ دوچرخه)

87-جاني اوتدان

آياقي الدن

يورگي دميردن

(اتومبيل)

88-گوجوگيمه «گيت» ديديم

ينه گليپ «يات» ديديم

(سرپيك)

89-دوولدان آسيق

قولاغي كسيك

(توينوك)

90-دويرولسه ياسسيق ، يازيلسا دون

(اؤي قامشي)

91-سوودا بيتر ، سوودا ئيتر

(دوز ـ نمك)

92-يره اوردوم پالتاني

آغزي قيزيل حالتاني

يردن بير اوغلان چيقدي

اولي ايل‌نگ سلطاني

(بوغداي)

93-دوودوم ، قويا تاشلاديم

(بؤره‌ك)

94-آقجا قوزي سووا ايندي

قاراجا اوغلان بيله ايندي

(تووي ، كپگير)

95-ديلدن اؤتر

داماك توتار

(تالخان)

96-تاكيرجاق يرده تاي اوينار

(قوورغا)

97-قاتلاك قاتلاك ياپيلار

بير اونگاتجا اپيلر

(قاتلاما ، چلپك)

98-ييرتيلسا ياماپ بولماز

(الك)

99-پسسه‌جيك يردن قار ياغار

(الك)

100-بير آزاجيق ماويجا

دگن يري آويجا

(كؤز)

101-آغزي آچيق داييم

آلتي يريندن قايم

(چلك)

102-دؤرت آياغي بار ، دؤشي يوق

(تلأر)

103-اووي يتسه اگيلمز

سووي يتسه سويولمز

گون‌داغدا داشا دؤنن

داشا اورسانگ دؤولمز

(كچه)

104-بير اؤيوم باز گؤرملي

دپه‌سيندن گرمه‌لي

ايشيگي يوق ، تؤري يوق

تأرين تاپيپ گيرمه‌لي

(پشه خانه)

105-اؤزي باردا ، جاني يوق

قاپيرقاسي باردا ، قاني يوق

(تيگير)

106-قره‌جه اوغلان آتلاندي

يوره‌گيم قوواتلاندي

(قازان)

107-قره سيغريم قاراپ دور

ساري سيغريم يالاپ دور

(قازان و اود)

108-قاتلاك قاتلاك قالادير

قاتلاقين سوو آلادير

بير پنجه‌جيك اوت سالسانگ

باشيناغاي بولادير