سرمقاله / فصلنامه ياپراق / سال پنجم / شماره 20 / زمستان 1381

فصلنامه ي فرهنگي ، ادبي و اجتماعي تركمنهاي ايران

در باره ي فصلنامه

• صفحه ي اصلي

• در باره ي فصلنامه

• در باره ي هيأت تحريريه

آرشيو

ارتباطات

• وبسايت ها

روزي يك ضرب المثل

• سرمقاله

فصلنامه ياپراق /سال پنجم / شماره 20/ زمستان 1381

ويژه نامه ی موسيقی سنتی ترکمن

سر سخن

در جاي جاي تركمن‌صحرا بويژه در مناطق شهري مثل بندرتركمن، آق‌قلا، گنبد‌كاوس و كلاله چنانچه در مجالس عروسي گشت و گذاري داشته باشيم اولين چيزي كه جلب توجه مي‌كند نوع موسيقي رايج در اين مجالس است. جواناني را مي‌بينيم كه با آهنگ‌هاي غربي كه بوسيله اُرگ و جاز نواخته ميشود مي‌رقصند و ترانه‌هاي غربي ـ استانبولي را زمزمه مي‌كنند. اگر كنجكاوي بيشتري بخرج دهيم متوجه مي‌شويم كه اين رسم ناميمون حتي تا مناطق روستايي حاشيه‌ شهرها نيز نفوذ كرده و جا افتاده است. از ديدگاه آماري به جرئت مي‌توان گفت كه در اين مناطق از ده جشن عروسي شايد در دو مورد موسيقي تركمني اجرا مي‌شود و در اكثر موارد اُرگ و جاز است و ترانه‌هاي سوغات غرب.

واقعيت اينست كه در شرايط حاضر، موسيقي تركمن مظلوم واقع شده و عالماً و عامداً از صحنه حيات اجتماعي قوم تركمن به حاشيه رانده مي‌شود. جوانان تركمن علاقه چنداني به موسيقي سنتي خود نشان نمي‌دهند و بيشتر تمايل دارند نياز روحي به موسيقي را با آهنگ‌هاي غربي مرتفع كنند. قطعاً اين امر دلايل گوناگون روانشناختي، جامعه شناختي، تكنولوژيكي، فرهنگي، سياسي و ...خواهد داشت كه بررسي هر يك بضاعتي درخورد مي‌خواهد و حوصله‌اي كه در اين مقال نمي‌گنجد. در اين فرصت كوتاه امّا منظور صرفاً طرح اين مسئله است به عنوان يك معضل بسيار جدّي اجتماعي كه غفلت آگاهان قوم از آن مسلّماً در آينده‌اي نه چندان دور در حيات فرهنگي جامعه‌ي ما تأثيرات مخرّبي را خواهد داشت.

اگر بپذيريم كه برآيند هويّت يك جامعه با فرهنگ آن جامعه شكل مي‌گيرد بايد قبول كنيم كه در شرايط فعلي مراحل يك دگرديسي فرهنگي و استحاله‌ي هويّتي را در جامعه خود شاهد هستيم كه با درجه‌ي معيني از سرعت در حال نفوذ در لايه‌هاي اجتماعي تركمن‌ها است.

بحث تهاجم فرهنگي كه در سطح كل جامعه‌ي ايران مطرح بوده و درست اصلي‌ترين شاخصه‌ي اين ملّت يعني «فرهنگ ملّي» را نشانه رفته است در ابعاد منطقه‌اي در اين بخش از ميهن اسلاميمان و در ميان جامعه‌ي تركمن براي خود راه نفوذ مي‌جويد و در تلاش است با بهره‌گيري از ترفندهاي گوناگون هويّت قومي و ديني ما را خدشه‌دار ساخته به اهداف پليد خود دست يابد. و ... بدبخت ملّتي كه در اين ميانه هوّيت خود را ببازد!

اين معضل همانگونه كه دلايل حدوث گوناگوني دارد، به همان ميزان راه‌هاي حل گوناگوني نيز خواهد داشت. براي دلايل بروز روانشناختي بايد بدنبال راه‌حل‌هاي روانشناسانه بود، براي دلايل حدوث جامعه شناختي نيز بايد بدنبال راه ‌حل‌هاي جامعه‌شناختي بود و قس عليهذا. اساس اين است كه در مقابل هر مشكلي ايده‌ي جايگزين داشته باشيم. در بحث معضل موسيقي وارداتي و حفظ موسيقي سنتي مسئله اين نيست كه اصرار داشته باشيم موسيقي خود را در همان اشكال و سبك‌هاي سنتي حفظ كنيم. بنظر ميرسد در حال حاضر اساساً اين بخش از بحث‌ موضوعيّت نداشته باشد. معتقد هستيم كه براي ورود به اين بحث‌ و يافتن راه‌هاي حل اين معضل نقطه‌ي عزيمت از شناخت علمي و دقيق سير تاريخي و جوانب متنوع موسيقي سنتي تركمن به عنوان يك كليّت بايد آغاز شود. بررسي‌ها نشان ميدهد كه اكثريت جامعه تركمن حتي اهل قلم و انديشه نيز شناخت درستي از مقوله‌ي موسيقي سنتي تركمن ندارند. بنابراين ضرورت ايجاب مي‌كند كه در گام اول خود مقوله‌ي موسيقي سنتي و معرفي جوانب تاريخي و سير رشد و ويژگي‌ها و قابليت‌هاي هنري آنرا به ميان مردم بويژه روشنفكران و جوانان برده و ذهن آنانرا متوجه آن نمائيم.

ارزيابي فوق ما را به اين صرافت انداخت كه براي شروع كار، جشنواره‌اي از موسيقي تركمن برگزار نمائيم كه جنبه‌ي آموزشي آن برجسته باشد و براي نيل به اين مقصود روش مكمّل را نيز انتشار مطبوعه‌اي تحت عنوان «ويژه‌نامه شناخت موسيقي سنتي تركمن» يافتيم كه اينك پيش روي شماست و در معرض قضاوت و داوري.

ويژه‌نامه شامل دو بخش مقالات و بررسي‌هاي علمي در خصوص موسيقي تركمن و مصاحبه‌ها و زندگينامه‌هاي مربوط به دست‌اندركاران حال حاضر موسيقي تركمن است كه اميدواريم بخش مقالات و بررسي‌ها در ارتقاء سطح دانش موسيقايي و معرفي علمي‌تر موسيقي سنتي تركمني مؤثّر باشد و بخش مصاحبه‌ها و زندگينامه‌ها نيز قدمي كوچك باشد براي شناساندن گمنامان بزرگي كه بيشترين بار حفظ و اشاعه موسيقي سنتي تركمن را در اين وانفساي احتضار بر دوش خود حمل مي‌كنند.

اذعان داريم كه در اين رشته بضاعت ما ناچيز است و برگ سبزي كه با تلاش مخلصانه و شبانروزي دست‌اندركاران جمعيّت فرهنگي ـ هنري مختومقلي‌فراغي كلاله بويژه انجمن موسيقي تركمن كلاله تقديم شما ميشود عاري از اشكال و كاستي نخواهد بود. امّا هرچه هست از دل برآمده است و اميدواريم كه لاجرم بر دل نشيند. زيرا كه يقين داريم دل‌هاي عاشق بسياري شيفته‌ي موسيقي اصيل تركمن بوده و آنرا قدر مي‌دارند.

جمعيّت فرهنگي هنري مختومقلي‌ كلاله

بازگشت به فهرست مطالب اين شماره