|
•
شعر انقلاب، تعهد و دفاع مقدس در اشعار
شاعران معاصر تركمن
•
فصلنامه ياپراق / سال
اول /
شماره ي 1 / بهار 1377
صفحه ي :
29-26
امانقليچ شادمهر
انقلاب اسلامي در ادبيات تركمني،
تحولي بنيادين در ارزشها و دگرگوني اساسي در
باورهاي اجتماعي پديد آورد; چرا كه اين
انقلاب، از ميان تودههاي مردمي اعم از ترك
و كرد و تركمن و... برخاسته بود. لحظههاي
سترگ و بهيادماندني انقلاب، در دل تكتك
مردم ايران جاودانه ماند و لحظههاي هيجان و
شور، لحظههاي بزرگ و خطير، لحظههاي اضطراب و
شوق و لحظههاي شهادت و حيات، همه و همه در
سرودهها و احساسات شاعران تركمن، خالي از
تاثير نبوده و نخواهد بود. شاعران تركمن، با
احساسي ژرف كه از ژرفاي درياي بيكران خزر و
با طبعي صادقانه و صميمانه كه از صحراي فراخ
و صميمي تركمن الهام گرفتهاند; به خلق اشعار
پرشور، صادق و صميمي پرداختهاند و اينگونه
اشعار و سرودهها كه نشان از تعهد و التزام
دارد بايد مورد بررسي قرار گيرد. بر مسئولين
فرهنگي-ادبي كشور واجب است كه اشعار اين
دوره از شاعران را در هر قوم و زباني كه
باشد، جدي بگيرند; چرا كه تاثيرات انقلاب
اسلامي و دفاع مقدس در آنان، كمتر از تاثير
آن در ادب فارسي نبوده و نيست. مثلا شاعراني
بودهاند كه در طول هشت سال دفاع مقدس اشعار
پرشوري را با حال و هواي جبهه از دل تراوش
دادهاند كه بخاطر يكسونگري و عدم آشنايي
گردانندگان مطبوعات و نيز كم اهميت جلوه
دادن آنها، به فراموشي سپرده شدهاند و به
دلايل مختلف در فراز و نشيبهاي روزگار، به
لحاظ اجتماعي، خواسته يا ناخواسته، پنجرههاي
احساس آنها بسته شده است. ولي تعهد ادبي
حكم ميكند كه بايد براي گشودن پنجرهها مدد
رساند، برپايي مجالس، نشستهاي ادبي و
جمعآوري اشعار، در باروري اذهان و حفظ آثار
انقلابي-ادبي بسيار مفيد خواهد بود كه اين امر
نيز بدون حمايت و پشتيباني مسئولان ممكن و
ميسر نيست. بعد از انقلاب تنها كاري كه در
اين زمينه شده، مجموعهي اشعار انقلابي
جمعآوري شده توسط «حليم بردي عادل» است كه
درخور آن همه حضور و خلوص نيست.
سرودههاي انقلابي تركمن كه در اوايل
انقلاب، با حال و هواي صميمانه سروده
شدهاند، آغازين شورها و
هيجانها و نخستين سرودهاي عصر انقلاب
بودهاند. بعد از آن نيز در دورهي جنگ
تحميلي كه فرزندان انقلاب و امام، عاشقانه
با بال شوق و عشق در جبهههاي نبرد حضور
داشتهاند. شاعراني نيز وجود داشتهاند كه با
سرودن نغمههاي الهي-آسماني، به ياري آنان
شتافتهاند و از اين حيث شاعران جنگ و دفاع
مقدس به دو دسته تقسيم ميشوند. دستهي
اول، شاعراني كه تنها براي دل خود شعر
سرودهاند و شاعراني كه خود در ميدانهاي نبرد
حضور داشتهاند و خاك و گل و تركشهاي خمپاره و
دم گرم خاكريزها و خطر ميدانهاي مين را از
نزديك حسكردهاند و با خون و پوستشان لمس
نمودهاند و دوشادوش ديگر رزمندگان، در
ميدانهاي جنگ حضور داشتهاند و اين دسته
شاعران نيز، در ميان تركمنان كم نيستند. از
اين دو دسته
شاعران ميتوان از ست ار سوقي، حبيباله
سبحاني، ادريس شاعري، عبدالكريم كلته،
عبداللطيف گلي، عرازمحمد ايري، عيدي اونق،
قربان آهونبر، آنهمحمد قزل، امانقليچ سخاوي
و... نام برد.
از خصوصيتها و ويژگيهاي اشعار انقلابي تركمن
ميتوان به موارد ذيل اشاره كرد:
1)
كارگيري عنصر پيام: شاعران تركمن هريك با
قدرت زباني كه دارند، در توانايي انتقال
پيام و در برقراري ارتباط و حس منطقي با
خوانندگان، متفاوت بودهاند و هريك سعي
داشتهاند با بهكارگيري قوه تفكر و انديشه و
با بهرهگيري از تجارب اندوخته در ترسيم آنان
برآيند و عاطفه به آن ببخشند; زيرا شاعراني در
اين ميان موفق ظاهر شدهاند كه از عنصر حس و
عاطفهي قوي برخوردار باشند.
2)
ترسيم افقهاي وسيع رشادتها، قهرمانيها و
پيروزيها: شاعران، با مطرح كردن روزهاي
استبداد و خفقان و ظلم و بيعدالتي رژيم
ستمشاهي، ورود امام به كشور، پيروزي انقلاب
اسلامي و بعد از آن نيز در طي دفاع هشتساله،
رشادتها و جانفشانيهاي رزمندگان و پيروزيهاي
مكرر آنان را به گونهاي زيبا و روشن را
ترسيم نمودهاند كه انسان را بياختيار به
طرف حال و هواي انقلاب يا غلغلههاي كارزار
نبرد ميكشاند:
حبيباله سبحاني:
طاغوت زمان ظلميندان، قره باغير قان بولوپ
جسددن جانلار چيقيپ، قالدي يونه سان بولوپ
يوردي بوزان فئوداللار هم اربابي خان بولوپ
امام خميني(ره) گلدي خلقه مهربان بولوپ
اسلام يوله قول بريپ، اللهشيلي ايللريم
ترجمه:
از ظلم طاغوت زمان، دل ملت خونين شد. روح
از پيكرها و سرمايهداران و اربابان سرزمين ما
را ويران كردنداكنون كه آن مهربان امام آمد،
بياييد در راه اسلام، دست به دست هم داده
متحد شويم.
عبدالكريم كلته:
آنچا باتير ييگيتلر، ساواشدان وهم اتمهدي
آلدي ا بايداغين، بير پاراخات ياتمادي
توپراغيندا بير قاريش، جان برسه هم ساتمادي
قوجاق آچدي اوقلارا، ايزين قايغي اتمهدي
ظالملار، آلدي عبرت اول بستان جبههده
ترجمه:
چه بسيار بودهاند جواناني كه بيهيچ
واهمهاي بيرق اسلام را بدست گرفتند و
جنگيدندچه بسيار بودهاند جواناني كه به خاطر
عزت و شرافت وطنشان حتي از يك وجب از خاك
سرزمينشان نگذشتندو با جان و دل در برابر
گلولهي دشمنان سينه سپر كردهاند و به
ستمگران در جبههي بستان درس سختي دادهاند.
3)
وصف شهيدان و بيان جانفشاني آنان: شاعران
اين گونه سرودهها، با ژرفنگري و بينشي
متعهدانه به بيان رشادتها و فداكاريهاي
رزمندگان پرداختهاند و شاعران دربارهي
انگيزه، عشق و آرمان والاي شهيدان كه همان
حفظ، قوام و تداوم انقلاب است، اشعار پرشوري
را به ملت و خانوادهي شهيدان نثار كردهاند:
عرازمحمد ايري:
دين يولينده حقه اوزين تانيدان
دوسته قوات بريپ دوشمان اوليدن
اسلامينگ يولينده جانيندان اوتن
ا ديييپ، برك چاليشان شهيدلر
ترجمه:
شهيدان راه خدا، آشناي حقاند و يار و ياور
دوستان و درهم كوبندهي دشمنانند. شهيدان در
راه اسلام، از جان خود مايه گذاشتهاند و ا
گويان، سرفراز و مغرور جنگيدند.
ستار سوقي:
قاشينگيزده باشيم انگمانه تايين
داغ بولايين دردينگ برسنگ جيدايين
فرزندينگ آدينه قربان بولايين
واطانميزينگ توپراغينده قانينگ بار
ترجمه:
اي خانوادهي شهيدان در برابرتان سر فرود
ميآورم. اگر دردي داريد، بسان كوه، بيمنت،
تحمل خواهم كرد. اي خانوادهي شهيدان شما را
سهمي است و خوني است در اين خاك. من قربان
نام فرزند شهيدتان شوم.
4)
مبارزه با استكبار جهاني: شاعران تركمن، با
درك و آگاهيهاي سياسي و قدرت زباني، هميشه
در ستيز با استكبار جهاني بودهاند، علاوه بر
اين گامهايي در جهت ارتقاء آگاهيهاي عمومي
برداشتهاند كه اين امر خود منجر به تحريك
احساسات مردم ميشود و بينش سياسي آنان را
تقويت ميكند. شاعران متعهد تركمن، اشعار
فراواني را دربارهي نفي هرگونه سلطه توسط
بيگانگان سرودهاند كه بخاطر رواني و همچنين
به خاطر احساس مملو از صداقت در آن، زبانزد
مردم گشتهاند:
ستار سوقي:
... قان شهرينه اوويردينگ سن
خرمشهرينگآديني
خوزستاني اوده ياقدينگ، قويمادينگ هيچ
زاديني
ير يوزينده اولچريپيونگ، قانلي اورشينگ
اوديني
پنجهلنگدن قان داميپ دور ظالم امريكا سنينگ
ير يوزينده ظلمينگي بير گون كسر دنيا سنينگ
آبادانيم، گوزل شهريم، گور نه ويران بولدي
هي
مكتب و مجيدي تابان يرگه يگسان بولدي هي
آيريليپ ذوقي صفالار، ظلمي سلطان بولدي هي
پنجهلنگدن قان داميپ دور ظالم امريكا سنينگ
ير يوزينده ظلمينگي بير گون كسر دنيا سنينگ
ترجمه:
اي امريكاي ظالم، از پنجههايت خون ميچكد
روزي دنيا، ظلم تو را از روي زمين برخواهد
چيد. تو «خرمشهر» را به «خونين شهر» تبديل
كردي. «خوزستان» را به آتش كشيدي و نابود
ساختي و در سراسر دنيا شعلهي جنگ افروختي
اي امريكاي ظالم، از پنجههايت خون ميچكد تو
آن شهر زيبايم، آن «آبادان» را، ويران كردي.
و مسجد و مدرسهاش را با خاك يكسان; ديگر هيچ
ذوق و صفايي نمانده است. ظلم تو عالمگستر
است، اي امريكاي ظالم بدان; روزي دنيا، ظلم
تو را از روي زمين برخواهد چيد.
5)
پرداختن به دفاع مقدس: اهميت شعر دفاع
مقدس، كمتر از شعر در ديگر مقولهها نيست. زيرا
شعر دفاع مقدس بر مقاومت، سلحشوري در برابر
متجاوزين و ظلم و بر حفظ مرزهاي كشور و ايجاد
روح تعهد و ايثار و نيز بر ارتقا آگاهيهاي ملي
مدد ميرساند. چرا كه نبرد، همواره ميان كفر و
ايمان، شرك و يكتاپرستي، عدالت و تبعيض و...
حضور داشته و خواهد داشت.
6)
مضامين و مفاهيم محدود: اينگونه اشعار در
مقطع خاصي از انقلاب و در مناسبتهاي مختلف
سروده شدهاند. هر چند كه صنايع ادبي و
ظرافتهاي آن در اينگونه اشعار كمتر يافت
ميشود، اما به لحاظ استواري كلام و زيبايي
كه دارند حائز اهميت هستند، مثلا اشعاري كه
به تركمني دربارهي 13 آبان يا 22 بهمن
سروده شدهاند.
7)
طرح مفاهيم ديني، مذهبي: شاعران پس از
انقلاب به تاثير از فرهنگ قرآني و تعاليم
اسلامي، علاقهي فراواني به سرودن اشعار
تعليمي-مذهبي، (توام با مفاهيم عالي عرفاني)
در باب ترك زخارف دنيا، توجه به معنويات،
اهميت نماز و... پيدا كردهاند. قصايد و
مثنويهاي متعددي در اين خصوص يافت ميشود كه
خالق و ناظم آنان شاعراني چون عاشور آخوند
پاكچوگان، شاهدردي ايزدي، حبيباله سبحاني،
قربان آهونبر، عبدالخالق آدمي... بودهاند.
در كنار اين شاعران، شاعران پرتلاش و
انقلابي ديگري به ظهور رسيدهاند كه احساس و
عاطفه در اشعار آنان حرف اول را ميزند و
طراوت و تازگي خاصي در درون انان موج
ميزند. شاعراني چون عيدي اونق، آنهمحمد
ساده، عبدالقهار صوفيراد، نازمحمد پقه،
عبدالرحمن ديهجي، عبدالحكيم مختومي و... كه
زيباترين و دلنشينترين اشعار آنان، اشعاري
است كه به سرزمين خود ايران هديه نمودهاند
و عزت، مجد و عظمت روزافزون ملت ايران و
سرزمين ايران را آرزو كردهاند:
عيدي اونق:
بو مقدس توپراغينگدا واطانيمسنينگ اوچين دوشان اوغول من
قسم اديان آق سويت برن انمدنساويلسام هم سنگ يولينگدان ساويلمان...
ترجمه:
اي سرزمين من اي ايران در خاك مقدست زاده
شدهام.فرزند تو و از آن توام. سوگند; اگر از
مادر خود نيز بگذرم، از تو هرگز نخواهم گذشت،
اي ايران
از عبدالقهار صوفيراد:
اي واطان
اي بييك واطان
گون مه گوندن بوي آل
موندانام بييكلن واطان
يورگينده عشق بسلهنن انسان بيز
سن بيزه معشوق
سن بيزه جنان
سن بيزي دوغوران
سن بيزي دونان
عشقده سانگا فدا يوركلر بيلن
بو دينگ دويغي دال
اينام دير، اينان
ترجمه:
اي سرزمين من، ايران اي سرزمين با شكوه و
باعظمت من هر روز شكوهمند و شكوهمندتر باش. ما
انسانهايي هستيم كه عشق در دلهايمان ريشه
دوانده است، تو معشوق و جنان مايي. تو ما را
زادي، پرورش دادي. با جانهايي كه قرباني ره
عشق تواند. اي سرزمين من ايران اين تنها يك
احساس نيست، باور است، باور كن
بازگشت
به فهرست مطالب
|
